Orzecznictwo sądowe

Wybrane sprawy dotyczące praktyki rozpoznawania spraw z udziałem zagranicznych przedsiębiorstw i organizacji

(Wyjaśnienie Prezydium Wyższego Sądu Gospodarczego Nr 05-4/608 z dnia 31.05.2002, 31.03.2009)

W celu zabezpieczenia jednakowej i prawidłowej praktyki rozpoznawania przez sądy gospodarcze Ukrainy spraw z udziałem zagranicznych przedsiębiorstw i organizacji, prezydium Wyższego Sądu Gospodarczego Ukrainy uważa za koniecznie udzielić poniższych wyjaśnień.

Zgodnie z art. 123 Gospodarczo – Procesowego Kodeksu Ukrainy ( GPKU) zagraniczne przedsiębiorstwa i organizacje posiadają prawo zwrócenia się do sądów gospodarczych zgodnie z okresloną właściwością sporów gospodarczych o ochronę własnych naruszonych lub zaskarżonych praw i chronionych prawem interesów.

W rozpoznawaniu spraw w sporach z udziałem zagranicznych przedsiębiorstw i organizacji sądy gospodarcze Ukrainy kierują się ust. 3 art. 4 Kodeksu Postępowania Gospodarczego tj. priorytetowym stosowaniem zasad umów międzynarodowych Ukrainy ratyfikowanych przez Najwyższą Radę Ukrainy, dotyczących zasad przewidzianych prawem Ukrainy.

Miejscowe sądy gospodarcze posiadają prawo rozstrzygania sporów i w tych przypadkach, gdy w umowach miedzynarodowych przewidziano możliwość zawarcia pisemnej prolongacyjnej umowy między podmiotami działalności zagranicznej Ukrainy oraz zagranicznymi podmiotami działalności gospodarczej (porozumienie o umownej właściwości).

Wybierając jako organ rozstrzygania sporów, miejscowy sąd gospodarczy Ukrainy, strony porozumienia powinny przestrzegać regulacji umowy międzynarodowej oraz art. 16 Kodeksu Postępowania Gospodarczego dotyczących wyłącznej kometencji sądów gospodarczych Ukrainy.

Jednakże, w przypadku niewłaściciwości sprawy w sporze z udziałem zagranicznego przedsiębiorstwa, bądź organizacji, sąd gospodarczy może odmówić przyjęcia pozwu na podstawie pkt.1 ust. 1 art.62 Kodeksu Postępowania Gospodarczego. Z tej podstawy, sąd gospodarczy powinien odmówić pozwu w przypadku, gdy w porozumieniu stron nieprawidłowo został nazwany sąd lub zaznaczono sąd, którego nie przewidziano w Ustawie Ukrainy „O ustroju sądowym Ukrainy”.

Jednakże zgodnie z tą kolizją prawną status zagranicznego uczestnika procesu sądowego określa się wg jego osobistego prawa, które daje możliwość określenia zakresu zdolności prawnej oraz zdolności do czynności prawnych osoby zagranicznej.

Status prawny zagranicznej osoby fizycznej okresla wg państwa  obywatelem którego jest ta osoba lub w którym posiada stałe miejsce zamieszkania.

W szczególności w ust. 4 art.4 Kodeksu Postępowania Gospodarczego przewidziana jest możliwość stosowania przez sądy gospodarcze regulacji prawa innych państw, w przypadkach przewidzianych prawem lub w umowach międzynarodowych.

Określając prawo , któremu podporządkowane są prawa i obowiązki stron umowy zagranicznej ( kontraktu), sądy gospodarcze kierują się jak niżej.

Regulacje takie zawarte są np. w Porozumieniu  art. 11 w którym przewidziano zasady stosowania prawa cywilnego jednego państwa – uczestnika WNP na terytorium innego państwa – uczestnika WNP. Zgodnie z tymi zasadami, w szczególności prawa i obowiązki stron w umowie określa się prawem państwa miejsca zawarcia takiej umowy w przypadku, gdy inaczej nie przewidziano w umowie stron.

W przypadku, gdy umowa międzynarodowa nie zawiera odpowiedniej kolizyjnej regulacji, które mają być stosowane w spornych stosunkach prawnych, sąd gospodarczy powinien kierować się kolizyjnymi regulacjami wewnętrznego prawa cywilnego.

Np. w art. 6 Ustawy Ukrainy „ O działalności zagranicznej” przewidziano, że prawa i obowiązki stron umów zagranicznych określa prawo państwa wybranego przez strony w czasie zawarcia umowy lub w porozumieniu, a w przypadku braku takiego uzgodnienia wobec umów zagranicznych stosuje się prawo państwa założenia, zamieszkania lub podstawowego miejsca działalności strony będącej sprzedającym, najemcą, leasingodawcą itp.

Podmioty działalności przedsiębiorczej Ukrainy w czasie zawierania i wykonywania umów zagranicznych (kontraktów) mają zabezpieczać przestrzeganie regulacji przewidzianych w zaznaczonych zasadach.

Zgodnie z Rozporządzeniem Prezydenta Ukrainy Nr 567/94, z dnia 04.10.1994 „ O zastosowaniu Międzynarodowych zasad  interpretacji terminów handlowych”, zaznaczone zasady mogą być stosowane w czasie zawierania umów przez podmioty działalności przedsiębiorczej Ukrainy wszystkich form własności, w tym zagranicznych umów ( kontraktów) , których przedmiotem są towary.

Jednakże, sąd gospodarczy w czasie rozstrzygania sporu stosuje zwyczaje w obszarze handlu międzynarowego w przypadku braku prawa regulującego stosunki sporne lub w przypadku, gdy w porozumieniu stron przewidziano stosowanie zasad tych zwyczajów.

4. Sąd gospodarczy stosuje regulacje umowy międzynarodowej, określa ważność tych regulacji w czasie i przestrzeni zgodnie z regulacjami rozdziału 2 ust.III Konwencji Wiedeńskiej o prawie umów międzynarodowych z dnia 23.05.1969.

W stosowaniu regulacji umowy międzynarodowej, sąd gospodarczy kieruje się tym, że tłumaczenie zasad międzynarodowych odbywa się w trybie przewidzianym w Rozdziale 3 ust. III powyższej Konwencji.

Umowy obowiązujęce z chwilą podpisania ich przez Prezdeynta Ukrainy, publikowane są  w „ Informacjach Najwyższej Rady Ukrainy”, w gazecie Najwyższej Rady Ukrainy oraz w „ Zbiorze obowiązujących umów międzynarodowych Ukrainy”.

Umowy międzynarodowe ZSRR obowiązujące Ukrainę jako następcę prawnego opublikowane są w Zbiorze umów międzynarodowych ZSRR.